آفلاتوکسین چیست؟ چه خطراتی دارد؟

آفلاتوکسین چیست؟

آفلاتوکسین در واقع به دسته ای از سموم گفته می شود و در حقیقت نام یک ماده واحد نیست؛ بلکه دسته ای از سموم است. این سموم از رشد قارچ کپک هایی به نام آسپارژیلوس فلاووس و آسپارژیلوس پارازیتیکوس به وجود می آید. از آنجایی که لازمه رشد این قارچ ها و کپک ها وجود رطوبت و گرما است بنابراین در مناطق گرمسیر و مرطوب، احتمال شکل گیری این قارچ ها بیشتر است. این قارچ و کپک می تواند هر محصول کشاورزی و حتی شیر و محصولات لبنی را آلوده کرده و منحصر به پسته و خشکبار نمی باشد.

انواع مختلف آفلاتوکسین

همانطور که در بالا اشاره شد؛ آفلاتوکسین نام عمومی برای دسته ای از سموم است که توسط کپک قارچ ایجاد می شود. انواع مختلف این سم عبارتند از B1 و B2 که از سمی ترین و خطرناک ترین انواع آن هستند؛ نوع G1 و G2 که خطر کم تری نسبت به 2 نوع قبل دارند. اما دسته دیگری نیز با نام M1 و M2 شناخته می شود که در گیاهان و دانه ها نیست؛ اما در اثر مصرف علوفه و یا دانه های آلوده به آفلاتوکسین توسط دام، در بدن حیوان تولید شده و می تواند شیر آن ها را آلوده کند.

منابع اصلی آلودگی با آفلاتوکسین

این سم خطرناک می تواند در انواع محصولات خوراکی مشاهده شود که عبارتند از:

• انواع آجیل و مغزیجات مخصوصا پسته، بادام زمینی و گردو
• غلات مثل برنج، گندم، جو و ذرت
• دانه های روغنی مثل کنجد، آفتابگردان و پنبه دانه
• ادویه جات مثل فلفل، زردچوبه و زنجبیل
• انواع محصولات و فرآورده های لبنی مثل، شیر، پنیر، ماست و دوغ

خطرات و تاثیر آفلاتوکسین بر بدن انسان

این سم یکی از مقاوم ترین سموم در برابر حرارت است و بنابراین با جوشاندن و یا پختن از بین نمی رود. در صورتی که یکدفعه و به مقدار زیادی از این سم وارد بدن شود، مستقیما کبد را درگیر کرده و باعث یرقان و نارسایی کبدی می شود. در دوز های کمتر و در اثر استفاده بلند مدت از محصولات نیمه آلوده منجر به ضعف سیستم ایمنی بدن و به طور قطعی سرطان کبد شده به طوری که سرطان زایی آن اثبات شده است.

روش های پیشگیری

کلیه مغزیجات، دانه های روغنی، غلات و… باید در مکانی خشک و خنک نگهداری شود. در صورتی که آثاری از کپک بر روی این محصولات مشاهده کردید فورا کل بسته آن محصول را بیرون بریزید و از مصرف آن خودداری کنید. در مورد لبنیات لطفا از لبنیات فله ای استفاده نکنید و حتما از لبنیات پاستوریزه و بسته بندی استفاده کنید. در هر کارخانه لبنیات، در بخش کنترل کیفیت همواره مقدار این سم اندازه گیری شده و در صورتی که مقدار آن بیش از حد مجاز باشد بسته بندی نمی شود.

بنابراین استفاده از لبنیات و شیر های پاستوریزه بهترین راه برای جلوگیری از مسمومیت با آفلاتوکسین است.

سوالات متداول

آیا روش شناسایی برای این سم در خانه وجود دارد؟

متاسفانه روش خانگی برای شناسایی این سم در خانه وجود ندارد و کلیه آزمایشات توسط دستگاه ها و روش های آزمایشگاهی مختلف در آزمایشگاه انجام می شود.

آیا روشی برای از بین بردن این سم وجود دارد؟

بله. در سال های اخیر روش اهی شیمیایی مختلفی برای از بین بردین این سم در محصولات مختلف ابداع شده است و برخی از این روش ها کاملا موثر است. اما توجه داشته باشید که این روش ها در خانه و توسط شما قابل انجام نبوده و باید توسط کشاورز و یا شرکت های ارائه کننده این خدمات انجام شود.

آیا هر کپک و یا قارچی بر روی محصولات خوراکی آفلاتوکسین دارد؟

خیر. قارچ ها و کپک های مختلفی می تواند بر روی مواد خوراکی رشد کند و همه آن ها از این نوع نیستند.